W sklepie internetowym jedna zmiana ceny potrafi wpłynąć na koszyk, promocję, fakturę i raport sprzedaży. Domain-driven design (DDD) pomaga ułożyć model programu wokół reguł biznesowych, choć nie każda aplikacja potrzebuje tak rozbudowanego podejścia. Uważam, że najlepiej zaczynać od języka i problemów firmy, a dopiero potem dobierać wzorce w kodzie.

DDD porządkuje kod wokół reguł biznesowych
- Zacznij od domeny, czyli problemu, który rozwiązuje aplikacja.
- Uzgodnij wspólny język z osobami znającymi proces biznesowy.
- Rozdziel konteksty, gdy te same pojęcia mają różne znaczenia.
- Używaj agregatów do pilnowania reguł, które muszą być spełnione razem.
- Nie wdrażaj DDD na siłę w prostym systemie CRUD.
Model domenowy zaczyna się od problemu, nie od tabel
Wyobraź sobie, że zespół ma dodać rabaty do sklepu. W bazie łatwo utworzyć tabelę „Promocje”, ale sama tabela nie odpowie, czy rabat można połączyć z kuponem albo czy obejmuje produkt już przeceniony. Domena to obszar wiedzy i reguł, które oprogramowanie ma obsłużyć; model domenowy opisuje te reguły w formie przydatnej dla projektu.
DDD, czyli projektowanie zorientowane na domenę, zakłada ścisłą współpracę programistów z ekspertami biznesowymi. Zamiast tłumaczyć „zniżka jest flagą w rekordzie”, zespół uzgadnia pojęcia takie jak „kupon”, „rabat sezonowy” czy „cena końcowa” i stosuje je spójnie w rozmowach oraz kodzie. Ten wspólny słownik nazywa się Ubiquitous Language.
Rozbieżności w słownictwie często wskazują, że jedna nazwa przykrywa różne reguły. „Klient” może oznaczać osobę kupującą w sklepie, a w systemie fakturowym podmiot, na który wystawiono dokument. Model nie musi być identyczny w całej firmie, jeśli różne części procesu inaczej rozumieją te pojęcia.
Bounded context zapobiega konfliktom znaczeń
Gdy pojęcie „produkt” zaczyna oznaczać raz pozycję w ofercie, a raz jednostkę magazynową, próba utrzymania jednego modelu dla całej aplikacji może utrudnić pracę. Bounded context, czyli ograniczony kontekst, wyznacza granicę, wewnątrz której model i jego język są spójne. Kontekst sprzedaży może opisywać produkt przez nazwę i cenę, a kontekst magazynowy przez indeks, lokalizację i dostępny stan.
Według opisu Martina Fowlera granice kontekstów pomagają rozdzielać duże modele i jasno określać ich relacje. Nie oznacza to automatycznie osobnych mikroserwisów. Konteksty można wydzielić jako moduły w jednej aplikacji, co często pozwala sprawdzić podział bez kosztów utrzymania rozproszonego systemu.
Praktyczna reguła: jeśli dwa zespoły używają tej samej nazwy dla innych pojęć albo stosują dla niej różne reguły, rozważ oddzielne konteksty. Jeśli znaczenie i reguły są wspólne, samo utworzenie osobnej granicy może dodać niepotrzebnej komunikacji.
Agregat pilnuje reguł, które muszą zadziałać razem
Klient klika „zamów”, a system musi zarezerwować pozycje i sprawdzić, czy zamówienie spełnia warunki przyjęcia. W DDD agregat grupuje obiekty, które powinny zachować określone reguły spójności; dostęp do jego wnętrza prowadzi przez korzeń agregatu. Dla zamówienia takim korzeniem może być obiekt `Order`, który udostępnia operacje dodawania pozycji lub zatwierdzania zakupu.
Encja ma tożsamość, która pozostaje istotna mimo zmian jej danych. Obiekt wartości, taki jak `Money`, opisują jego wartości, a nie osobny identyfikator. W Pythonie można zapisać uproszczoną regułę zamówienia w metodzie, zamiast rozsiewać ją po widokach i funkcjach obsługujących bazę:
class Order:
def __init__(self):
self.items = []
self.status = "draft"
def add_item(self, item):
if self.status != "draft":
raise ValueError("Nie można zmieniać zatwierdzonego zamówienia")
self.items.append(item)
def confirm(self):
if not self.items:
raise ValueError("Nie można zatwierdzić pustego zamówienia")
self.status = "confirmed"
To jedynie mały przykład, nie gotowy model sklepu. Jego sens polega na tym, że reguła zatwierdzenia znajduje się przy zamówieniu, a nie w dowolnym miejscu aplikacji. Według dokumentacji Microsoft Learn o projektowaniu usług z DDD wzorce takie jak encje i agregaty mają wspierać modelowanie reguł biznesowych; w prostych usługach CRUD mogą być zbędnym narzutem.
DDD nie wymaga mikroserwisów ani rozbudowanej hierarchii klas
Popularne uproszczenie łączy DDD z mikroserwisami, ale metoda projektowania domeny nie narzuca konkretnego sposobu wdrożenia. Możesz zachować modularny monolit, czyli jedną uruchamianą aplikację podzieloną na wyraźne moduły. Wydzielanie osobnych usług ma sens dopiero wtedy, gdy granice domenowe i potrzeby operacyjne uzasadniają dodatkową złożoność.
Podobnie nie każda klasa musi mieć metody, interfejs repozytorium i fabrykę. Jeśli aplikacja głównie zapisuje i odczytuje proste rekordy, model oparty na CRUD może być czytelniejszy. DDD przydaje się wtedy, gdy reguły biznesowe są złożone, zmieniają się i łatwo je naruszyć.
| Sytuacja | Prawdopodobny problem | Co zrobić |
|---|---|---|
| Zmiana zamówienia jest możliwa po jego zatwierdzeniu | Reguła stanu została pominięta lub rozproszona | Umieść warunek w operacji agregatu i dodaj test |
| „Produkt” ma inne pola w sprzedaży i magazynie | Jeden model próbuje obsłużyć odmienne potrzeby | Sprawdź, czy potrzebne są osobne bounded contexts |
| Prosty panel administracyjny wymaga wielu warstw DDD | Wzorce przewyższają złożoność problemu | Wybierz prostszy model CRUD |
Najpierw sprawdź reguły, dopiero potem dobieraj wzorce
W praktyce sensowny początek to spisanie kilku przypadków biznesowych, które system ma obsłużyć, oraz ustalenie, jakich słów używają osoby znające ten proces. Następnie zaznacz miejsca, w których pojęcia lub reguły przestają być wspólne. Dopiero na tej podstawie decyduj, czy potrzebujesz osobnych kontekstów, agregatów i zdarzeń domenowych.
Jeśli projekt dotyczy prostego formularza i kilku operacji na danych, nie komplikowałbym architektury wzorcami DDD. Gdy jednak każda zmiana wywołuje dyskusję o wyjątkach biznesowych, model z jasnymi granicami może uchronić kod przed sprzecznymi regułami. Najlepszy sygnał powodzenia jest prosty: programiści i eksperci domenowi rozumieją model w podobny sposób, a kod pilnuje uzgodnionych zasad.
